مفسر و رياضى دان و مهندس و شاعر بوده ، حكيم و فيلسوف هم بوده است . از حوزهء درس فلسفهء او اطلاعى نداريم . معروف است كه صدرالمتألهين ابتدا به درس شيخ مىرفت ؛ شيخ كه استعداد خارق العادهء او را ديد ، او را به درس ميرداماد فرستاد . از آثار فلسفى شيخ نيز چيزى در دست نيست جز رساله‌اى كه مىگويند اخيراً در مصر از او دربارهء « وحدت وجود » چاپ شده است « 1 » شيخ در سال 1030 درگذشته است . 3 . ميرابوالقاسم فندرسكى . اهل فندرسك از توابع استرآباد است . حكيم و رياضى دان و عارف مشرب است . با آنكه حوزهء بزرگى داشته و شاگردانى تربيت كرده ، اطلاع زيادى از زندگانىاش در دست نيست . معاصر شيخ بهايى و ميرداماد بوده است . مسافرتى به هند رفته ، از نظريات حكماى هند آگاه شده است . ميرفندرسكى رساله‌اى دربارهء صناعات نوشته كه به نام رسالهء صناعيه معروف است ، و رساله‌اى در « حركت » بر طبق مسلك مشائين نوشته « 2 » و در 1050 در سن هشتاد سالگى درگذشته است . طبقهء بيست و دوم اين طبقه شاگردان شيخ بهايى و ميرداماد و ميرفندرسكى مىباشند : 1 . رفيع الدين محمد بن حيدر حسينى طباطبايى نائينىمشهور به ميرزا رفيعا . شاگرد شيخ بهايى و ميرفندرسكى بوده . از سادات طباطبايى نائين و زواره و اردستان است . مرحوم ميرزاى جلوه ، فيلسوف معروف عهد قاجار و متوفّى در 1314 از اولاد و احفاد اوست . رساله‌اى در « اقسام تشكيك » دارد كه مورد توجه متأخران است . شرح اشارات خواجه و شرح حكمة العين شريف جرجانى را حاشيه كرده است و رساله‌اى در حل شبههء « استلزام » كه در كتب فلسفه مطرح است نوشته است . رساله‌اى به نام ثمرهء شجرهء الهيه در اصول عقايد با پاره‌اى از مقدمات فلسفى اخيراً از او وسيلهء آقاى عبد اللَّه نورانى از فضلاى معاصر چاپ و منتشر شده است .

--> ( 1 ) . دكتر محسن جهانگيرى ، نشريهء فلسفهء دانشكدهء ادبيات ، شمارهء 1 ، ص 72 . ( 2 ) . منتخباتى از اين دو رساله اخيراً به همت آقاى سيدجلال آشتيانى در مجموعهء منتخباتى از آثار حكماى الهى ايران چاپ شده است .